Ansiklopedi Süryani nedir?

Süryaniler, kökenleri Orta Doğu'ya, özellikle Mezopotamya bölgesine (Dicle ve Fırat nehirleri arası) dayanan, Hristiyanlığın en eski cemaatlerinden birini oluşturan kadim bir etnik ve dini topluluktur.

Süryaniliği ve Süryanileri daha iyi anlamak için şu temel noktalara bakmak gerekir:

1. Tarihsel Köken ve Kimlik​

Süryaniler, köken olarak Mezopotamya'nın en eski uygarlıkları olan Asurlular, Aramiler ve Akkadların torunları olarak kabul edilir. Tarih boyunca bu coğrafyadaki halkların Hristiyanlığı kabul etmesi ve Aramice dilini benimsemesiyle ortak bir "Süryani" kimliği şekillenmiştir.

2. Dil: İsa Peygamber'in Dili​

Süryanilerin geleneksel dili, Sami dil ailesine mensup olan Aramice (ve onun bir lehçesi olan Süryanice)'dir. Bu dil, Hristiyanlık tarihi açısından çok büyük bir öneme sahiptir; çünkü Hz. İsa'nın ve havarilerinin konuştuğu dil Aramiceydi. Günümüzde Süryanice, kilise ayinlerinde kutsal dil olarak yaşatılmaya devam ederken, halk arasında da (özellikle Mardin ve Midyat çevresinde Turoyo lehçesiyle) hala konuşulmaktadır.

3. Dini Yapı​

Süryaniler, Hristiyanlığı ilk kabul eden topluluklardandır. Tarihsel süreçteki teolojik (inançsal) ayrışmalar nedeniyle günümüzde farklı mezhepsel kollara ayrılmışlardır:

• Süryani Kadim (Ortodoks) Kilisesi: Süryanilerin çok büyük bir kısmının bağlı olduğu, merkezi tarih boyunca Antakya ve Mardin (Deyrulzafaran) olmuş, günümüzde ise Şam'da bulunan bağımsız kadim kilisedir.
• Süryani Katolik Kilisesi: 18. yüzyılda Roma Katolik Kilisesi (Papa) ile birleşmeyi seçen Süryanilerin oluşturduğu koldur.

4. Türkiye'deki Süryaniler​

Süryaniler, Türkiye'nin ve Anadolu'nun en köklü yerleşik halklarındandır. Türkiye'de ağırlıklı olarak Mardin, Midyat, Şırnak, Diyarbakır gibi Güneydoğu Anadolu şehirlerinde (bu bölgeye Süryanice Gazi ve korunaklı yer anlamına gelen Tur Abdin denir) ve göçlerle birlikte büyük bir nüfus olarak İstanbul'da yaşamaktadırlar.

Görkemli taş mimarileriyle bilinen Deyrulzafaran Manastırı (Mardin) ve Mor Gabriel Manastırı (Midyat), Süryaniler için dünya genelindeki en önemli inanç ve kültür merkezlerindendir. Ayrıca telkari (gümüş işleme sanatı), bağcılık, şarapçılık ve taş işçiliği gibi zanaat dallarında çok köklü bir kültürel birikime sahiptirler.